Een bomenbestand naar IMBOR brengen

Het objecttype Boom in IMBOR is geen losse kolom op een puntlaag, het is een klasse met een vaste set kenmerken en een aantal verwijzingen naar andere objecten (Groeiplaats, Bomenstructuur, Boomkenmerk).

Daarnaast zijn er attributen die de inrichting rond de boom beschrijven, zoals boomspiegel, boombeschermer en groeiplaatsinrichting. De Groeiplaats zelf is een eigen objecttype, met onder meer een aanduiding van de doorwortelbare ruimte, ondergrondse voorzieningen (sandwich, kratten, boomgranulaat) en bovengrondse standplaats. De Bomenstructuur (laan, bosplantsoen, solitair) is opnieuw een eigen object, en op die manier dekt IMBOR ook structuur-niveau af in plaats van alleen losse exemplaren.

Met IMBOR 2025, sinds 14 juli 2025 beschikbaar, is de aansluiting op de vaste gegevens uit het Handboek Bomen verbeterd en is de hoofdindeling van de groen-objecttypen herzien. Wij houden in projecten 2025 als referentie aan, ook als de beheersoftware nog op een eerdere versie draait, omdat anders bij een latere upgrade halve attributen overblijven die niemand meer kan plaatsen.

U kunt IMBOR niet half implementeren zonder dat het zich wreekt, maar u kunt wel een werkbare ondergrens definiëren.

Eigenaar staat formeel in IMBOR niet als attribuut op Boom maar wordt afgeleid via de relatie met het beheerareaal of de eigendomsregistratie, dus daar maakt u een keuze: u modelleert eigendom op de polygoon van het areaal, of u draagt het pragmatisch mee als attribuut. Geen van beide is fout, beide moet u documenteren.

BVC (Boomveiligheidscontrole) en VTA (Visual Tree Assessment) zijn in de praktijk inwisselbaar: beide leunen op de visuele methode van Claus Mattheck, en beide voeren tot een classificatie van de boom op risico, met een termijn waarbinnen actie nodig is. In de Nederlandse praktijk is BVC inmiddels de gangbare term, met een wettelijke zorgplicht die voor risico-locaties eens per jaar inspectie betekent.

De gestandaardiseerde dataregistratie hoort bij Hoofdstuk 14 van het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen, met aparte modules voor Veiligheid (BVC), Onderhoud, en Beheer en Beleid. IMBOR neemt een deel van die dataset over, maar niet alles.

Een BVC-bevinding hoort niet in een vrij tekstveld op de boom, dat schaalt niet en u verliest historie. Wij koppelen BVC-uitkomsten daarom aan een eigen subtabel met datum, inspecteur, gebreken (zwam, scheur, holte, wond, dood hout), risicoclassificatie en termijn. Op de boom zelf vullen we boomveiligheidsklasse en controlefrequentie in als afgeleide samenvatting, met een verwijzing naar de meest recente inspectie. Op die manier blijven attributen gevuld voor IMBOR-conformiteit en blijft de inhoudelijke historie elders raadpleegbaar.

Wie het strenger wil: bij Norminstituut Bomen kunt u terecht voor het Data Inspecteur Bomen-certificaat, dat de combinatie van BVC en gestandaardiseerde digitale registratie volgens BVR (Boomveiligheidsrichtlijn) en het Handboek Bomen 2022 borgt.

NEN 2767-4 is de norm voor conditiemeting van infrastructuur, inclusief groen-elementen, en kent een schaal van 1 (uitstekend) tot 6 (zeer slecht). Voor groen is een aanvullende dataset opgesteld die de decompositie van de norm volgt naar element, component en materiaal, met bijbehorende gebreken.

Wij adviseren NEN 2767 voor bomen alleen als de organisatie er een duidelijk doel bij heeft (kapitaalplanning, vervangingsbudget, areaal-vergelijk tussen wijken), en niet om het rondje normen vol te krijgen. Anders levert het twee parallelle inspectiestromen op die elkaar niet voeden en die beide budget vragen.

Soortbepaling is het meest onderschatte deel van een migratie. Een bestand met 'Acer plat.' in de helft van de records, 'Acer platanoides' in een kwart, en 'Noorse esdoorn' in de rest, is geen bestand dat u zonder werk in IMBOR krijgt.

De internationale referentie voor naamgeving in de Nederlandse en Europese boomkwekerij-sector is de Naamlijst van Houtige Gewassen van Naktuinbouw, met circa 45.000 voorkeursnamen, synoniemen en handelsaanduidingen, inclusief cultivar-codes en kwekersrechten. De lijst is publiek raadpleegbaar via internationalplantnames.com en wordt sinds 2014 door Naktuinbouw bijgehouden in samenwerking met onder andere de European Nurserystock Association.

Wij gebruiken de Naktuinbouw-lijst als enige bron van voorkeursnaam en mappen alle vrijetekst-invoer naar die lijst voordat de migratie aftekent. Een tweede bron die soms terugkomt is de Rassenlijst Bomen, maar die is gericht op uitgangsmateriaal voor productie en speelt voor stedelijk groenbeheer een kleine rol. Voor sortimentkeuze en advies over geschiktheid in stedelijke context grijpen we terug op de Boommonitor van het Norminstituut Bomen of, voor inzicht in biodiversiteits-waarde, op de vergelijkende lijsten van de Nederlandse Dendrologische Vereniging.

GBI van Antea Group en Obsurv van Sweco zijn de twee pakketten waar wij in negen van de tien projecten mee te maken hebben. Beide ondersteunen IMBOR; Obsurv heeft IMBOR ingericht binnen de module Flexibele Disciplines met alle 609 objecttypen en bijbehorende keuzelijsten geladen, GBI World levert IMBOR via koppelingen en datamodel-inrichting. Op papier ondersteunen ze hetzelfde model, in de praktijk zijn de kolomnamen in een export anders, en zijn er pakket-eigen extensies die u of meeneemt of bewust schrapt.

Onze aanpak: maak eerst een mappingdocument waarin elke kolom uit de export een doelattribuut in IMBOR krijgt, of de status 'vervalt' met motivatie. Vrijetekst-velden (typisch 'Opmerking inspecteur', 'Bijzonderheden') vertalen we naar een combinatie van gestructureerde attributen plus een aparte annotatie-tabel.

Historische exports leveren regelmatig een situatie op waarin één boom meerdere records heeft: een boom die in 2018 stond, in 2021 vervangen is en in 2024 opnieuw geïnventariseerd, kan drie records hebben met dezelfde locatie en verschillende ID's. U kiest dan: wordt dit een nieuwe boom met een eigen levenscyclus, of een vervolg-record op een bestaand object met een veld 'verplant' of een vervangingsdatum. Beide kan, maar inconsistent door uw bestand levert in de eerste rapportage al ruis op.

Voor de migratie draaien wij standaard zes checks in QGIS of PostGIS, omdat ze in de praktijk in één op de vier bestanden iets vinden.

Na de migratie herhalen we (1), (2) en (4), en draaien we een aanvullende check op IMBOR-conformiteit: alle verplichte attributen gevuld, alle waardenlijst-velden binnen de toegestane domeinwaarden, en alle relaties (Boom naar Groeiplaats, Boom naar Bomenstructuur) bidirectioneel kloppend. Pas als die checks groen zijn, leveren wij het bestand op.

Een bomenmigratie loopt soepeler als een handvol keuzes vroeg vastligt. Drie hebben de meeste impact.

Wie deze drie vooraf beslist, is na de migratie nog niet klaar (een bomenbestand vraagt een vaste invoerdiscipline om actueel te blijven) maar staat wel met beide voeten op de grond.